برای آشنایی بیشتر با این شاعر گمنام کتابهای زیادی را ورق زدم اما آنچه که قابل ذکر باشدمطالبی است که در همین زمینه دکتر محمد امین هورامانی در کتاب ((میژووی هه ورامان))به ثبت رسانده، واشاره ی کوتاه دیگری بود که در کتاب حدیقه ی سلطانی مشاهده نمودم.

نام وی سید عبدالکریم فرزند سید ابوبکر در روستای خانقاه پاوه به دنیا آمده است . در اواخر حکومت عثمانیان جهت کسب علوم دینی به سلیمانیه عراق سفرکرده است. وی هم عصر میرزا عبدالقادر پاوه ای بوده وبا هم مشاعره(شه ره شیعر) بسیار داشته اند.«1»

وی در سال 1360ه.ق در روستا ی تاء متوفی شده است.«2»

 نمونه ای از مشاعره وی با میرزا عبدالقادر :

 خه سته به میرزا ئولقادر ده لی:

مونشی ئینشای فه رد،شیرین که لامان

(واصف الوجود)شای نه ونه مامان

 ئوستای کارگای به زمی عیشقی له یل

تومه ی مه یل افشان نه سارای دوجه یل

 چیش واچون جه فه رد بی گه رده که ی تو

یا وه صفی وه رده ی ویه رده که ی تو

 یا مه شقت ،نه رووی دیقی په رده ی دل

یا قه راری خار وه هامسایه ی گول

وه رامی میرزا ئولقادر بو خه سته:

 خه سته که ی هامده رد،ده رده که ری کاریم

زیاده ی سه رجوی هه ره س ئاوگاریم

 هیمای هه ر ره ونه ق سه روه ختی خاوه ن

یا  فه سلی  پایز یا  شنوی  کاوه ن

 یا نه سیمی سوبح نه و به هاری دل

یا خو عیشوه وناز چه هچه هه ی بولبول

 لادی ئه رچون ،من چه نی ئه ی ده ردان

منالی وه ده رد ،گه رده ن بی گه ردان

 ئه وسامزانی حالی دلداران:

به ینه ی دلداران چه نی مه ویاران

 ئیسه دادی من ،پرئه سره ن وه ی وه ی

به را په ی ته دبیر ،ساقی به زمی مه ی

 هانا ئاوه رده ن جای هانا هانا

په ی جه سته ی خه سته  ته ن نا ته وانا

 چیشه ن رای ته دبیر وه ک رات روشن بو

وه رنه وه مه رگت ها شیم وه گلکو

 وه رامی خه سته بو میرزا ئولقادر:

 هه ر چه ند مه که رووت سه عدیی شیرازیی

ما وه روت ئه و مه شق په ری جانبازی

 چونکه بی مه جاز هه م بی مه زاجی

هه ر مه شیی وه سه ر رویه ی هه لاجی

 وه رامی میرزا ئولقادر بو خه سته:

 به لی من واریس وه رشته ی مورم

جه رای مه قامات مه لا وشیخ دوورم

 شیخ جه ذبه ی بی حال ما وه رو ئه و ویش

تا به ل ،بو چیوی باوه رو په ریش

 مه لا نا شه رعیش جه حه د ویه رده ن

ته رکی فتوای شه رع حه قیقه ت که رده ن

 سه ید جه لای ویش عیزه ت وجاهه ن

(قطب العارفین فنا فی اللاهن)

 وه باتن سه ر مه شق هه رزه کارانه ن

ئاینه ی بالای والای یارانه ن

 وه رامی خه سته بو میرزا ئولقادر:

 مه لا وشیخ سه بده ر فیسق و فجور که ن

ویشان نه راگه ی حه قیقه ت دور که ن

 فاسقشان وه شیخ ئومی ره واجه ن

خسوسه ن ئه و که س ماچان هه لاجه ن

1-میژووی هه ورامان           دکتر محمد امین هورامانی

2-حدیقه ی سلطانی               محمد علی سلطانی

آموزش وپرورش شهرستان پاوه در درازنای زمان

                                                                                       حبیب الله مستوفی 

اگر چه امروزه به روز بودن و حضور در زمان حال در محافل و مجالس در حال تکرار است و جمعی گفتن از پار را روا نمی دانند اما ژرف کاوان نیک اندیش و معرفت مداران منصف جهد و جهاد دیروز را تکیه گاهی مناسب برای پویه های  امروز محسوب نموده و گذشته را چراغ راه آینده می دانند داستان دست به دست شدن مشعل دانش و سیر تعلیم وتربیت در منطقه اورامانات زیباست و  پر نور اما چونان طبیعت بکرش  در غبار زمان مستور .

 دانش پژوهی در پاوه تا سال 1280 هجری شمسی

تا اوایل دوره قاجاریه طالبان علم وآگاهی در جستجوی آن راهی دار العلم کردستان یعنی شهرمینو نشان سنندج می شدند وپس ازپر بار نمودن درج اندیشه در بازگشت به منطقه اندوخته را بدور از نام و جاه در اختیار طلاب قرار می دادند نتایج تلاش وتکاپوی این بزرگواران در قالب کتابت قرآن – بیاض ویا حاشیه نویسی بعضی از کتب هنوز هم ماندگار است اگر چه سوکمندانه بسیاری از این آثار  سهوا ياعمدا از بین رفته ویا ممکن است درته صندوقچه های قدیمی و اتاقک های نمور وتاقچه های گرد وغبار گرفته غریب افتاده باشند و چشم براه مفتا ح زندان خود، تا زبان بگشایند وتلخ وشیرین ها را بر آفتاب افکنند.

نمونه هایی که نگارنده با آنها بر خورد نموده و درحد بضاعت مزجاه در عکس برداری ویا تهیه یادداشت از آنها  کوشیده است :

o       قرآن خطی مسجد دخان شهر پاوه

این قرآن در سال 690 ه –ق به خط بانوی فرهیخته ای به نام مریم نوشته شده است

o       کتب شعر خطی بجا مانده از مرحوم میرزا احمد جفار ( در کتابخانه مرحوم میرزا محمد باقر احمدی )

 در حاشیه این کتاب بعضی از رخداد های طبیعی وغیر طبیعی آن زمان نوشته شده است از آن جمله است تاریخ تولدهای بسیاری از اشخاص مربوط به قرن سیزدهم هجری به عنوان نمونه در مورد خود میرزا محمد باقر : (( تولد فرزندی محمد باقر فی سنه1299 ه- ق سه روز از زمستان گذشته )) تاریخ تحریر کتاب در پایان آن 1011 ه- ق ذکر شده است .  لازم به ذکر است میرزا محمد باقر احمدی ملقب به دبیر الکتاب فرزند میرزا عبدالله فاوجی فرزند میرزا احمد جفار فرزند بهرام میرزا بیگ ( جد اعلای مستوفیان پاوه ) می باشد

o       تاریخ تعمیر مسجد دخان

یکی از ستون های چوبی قدیمی مسجد دخان در شهر پاوه سالهاست که در هنگامه ها و هیاهو های فراوان نوشته ای را در سینه خود جای داده است که یادگار برپایی کلاس های آموزش طلاب می باشد مضمون نوشته از این قرار است :

بحمد الله که از لطف الهی نوبت دیگر ز بهرام میرزا بنیاد شد این دلنشین معبد

چوشد اتمام خرم زد رقم از بهر تاریخش که بهرام میرزا شد از صفا بانی این معبد

(به حساب ابجد برابر سنه 1229 ه . ق )

 حجره های دانش پژوهی در پاوه

در سال های منتهی به 1280 ه . ش یعنی اوایل مشروطیت نیک نامانی در شهر پاوه به تعلیم نوباوه گان مشغول بوده اند آنها علاوه بر استفاده از مساجد در فصل زمستان در فصل گرما نیز که اهالی در خانه باغ ها سکنی داشتند کودکان را آموزش می دادند از ان جمله اند مرحومان ملا سلام و ملا معروف که بقایای محل تدریس تابستانی آنها هنوز در محله «پشته» ی پاوه پابرجا است .

وجود نامبرداراني مانند مولوي ، صيدي ، ميرزا عبدالقادر ، ميرزا محمود مستوفي

ورود آموزش وپرورش به سبک جدید 1310- 1305

آموزش وپرورش رسمی در شهر پاوه با تاسیس دبستان سعدی در سال 1310 هجری شمسی شروع می شود در این سالها منطقه اورامانات از توابع استان کردستان بوده و معمولا آموزگاران از شهرستان سنندج عازم منطقه می شدند و با توجه به بافت عشایری و ملوک الطوایفی در خانه افراد برجسته جامعه مشغول تدریس و آموزش دانش آموزان می شدند از آن جمله می توان به کسانی مانند سعید نیا – مردوخ پور – آقا سلام سنندجی (اولین معلم مدرسه ی رونق جوانرود ) اشاره نمود .

یکی از اولین آموزگاران دبستان سعدی مرحوم قادر بیگ نجفی بودند که متن قرار نامه ایشان به عنوان معلم شرعیات مدرسه سعدي  در تاریخ 20/8/1314 در دست است

سال تحصیلی 1316-1315 برای دبستان سعدی از نظر تعداد دانش آموز سال پر باری بوده است که لازم می دانم از پیر جهان دیده امروز ودانش آموز ساعی آن زمان جناب آقای حاج فرح عبدی که اسامی دانش آموزان آن سال را در اختیارم نهاد صمیمانه تشکر نمایم

در این سالها دبستان هایی نیز در جوانرود – نوسود – خانقاه -  هانی گرمله – دز آور وکیمنه دایر

 می گردد وتلاشگرانی که اسامی بعضی از آنان در پی خواهد آمد در آنجادمشغول تدریس می شوند

رکود آموزش وپرورش در سال 1320 ه – ش

وقایع پیش آمده در شهریور 20 وپریشانی مرکز آشفتگی منطقه مرزی اورامانات را نیز در پی داشته واثرات خودرا بر آموزش وپرورش تحمیل نموده است از آن جمله غارت اموال دبستان های دور دست  وبر چیده شدن آنها بود که چند سالی نوجوانان را از تحصیل محروم ودو باره به مصاف با طبیعت صلب برای امرار معاش کشاند البته تلاش علمای منطقه در این دوران وروشنگری آنها در حجره های مساجد چراغ علم را همجنان پر فروغ نگاه داشت .

انتصاب اولین رئیس آموزش وپرورش در پاوه

مرحوم حاج ماموستا ملا محمد زاهد ضیایی در سال 1312 هجری شمسی پس از اتمام تحصیلات دینی به منطقه برگشته و به آموزش طلاب همت گماردند .  ایشان در سال 1324 هجری شمسی به استخدام رسمی وزارت معارف ( آموزش وپرورش ) در آمدند و ابتدا در شهر سقز مشغول تدریس شدند و در تاریخ 1326 از سوی اداره فرهنگ ومعارف شهرستان سنندج به عنوان اولین رئیس آموزش وپرورش شهرستان پاوه منصوب گردید ند . مرحوم حاج ماموستا ضیایی در وقایع سال 1332 برای جلوگیری از رکود دوباره آموزش وپرورش برای مدتی محل اداره را به شهر روانسر انتقال دادند و پس از بازگشت به پاوه در سال 1337 آموزش وپرورش پاوه از کردستان منفک و به آموزش وپرورش استان پنجم ( کرمانشاه ) ملحق گردید .

در میان پرونده ها ( یادکردی از تلاشگران و سردمداران آموزش وپرورش منطقه)

             ·        حسن زاهدی آموزگار از سال 1315 تا 1320 ه . ش در دبستان خرم روستای هانی گرمله

·        حیدر محی آموزگار از سال 1315 تا 1320 ه . ش در دبستان خرم روستای هانی گرمله

·        محمود پاکزادیان آموزگارازسال 1315 تا 1320 ه.ش در دبستان خرم روستای هانی گرمله

·        ابراهیم عظیمی آموزگار از سال 1315 تا 1320 ه. ش در دبستان خرم روستای هانی گرمله

·        محمد مبارکشاهی  آموزگار ازسال 1315 تا1320 ه.ش دردبستان خرم روستای هانی گرمله

·        ملا نظام الدین جلالی آموزگار نودشه  سال 1315 ه.ش

·        عبدالغفار وارستگان آموزگار نوسود وپاوه 1315

·        ملا فتاح مطلق آموزگار در هجیج و نودشه 1316

·        ملا حسن جمیلی آموزگار در نودشه 1316

·        ملا عبدالکریم حق شناس آموزگار دبستان دولتی هجیج 1316

·        عبد الرحیم مقصودی آموزگار دبستان تین بخش باینگان 1318

·        غلامعلی مازوجی آموزگار دبستان عسجدی کیمنه 1327

·        بها الدین ویسه آموزگار – مدیر دبستان – مسئول دبیر خانه اداره 1328

·        محمد حق پناه مدیر دبستان عسجدی کیمنه 1328

·        حبیب اله فرخ پور آموزگار 1329

·        سید حسین ابطحی آموزگار دبستان سعدی در 1330 وکفیل فرهنگ اورامان

·        احمد حق پناه مدیر دبستان عسجدی کیمنه 1334

·        حسین آیت خاینان آموزگار 1334

·        خلیل منکرسی آموزگار دبستان غزالی نوسود 1335و کفیل فرهنگ اورامانات در سال 1342  

·        مصطفی بهرام بیگی آموزگار در سال 1335

·        سید طه هاشمی آموزگار ومدیر دبستان سعدی 1335

·        منصور دباغی 1335

·        محمد تقی محمودی آموزگار و مدیر دبستان – معاون اداره 1335

·        زاهد جلالی 1335

·        محمد صادق مختاری آموزگار1336

·        محمد رحیم حسام الدینی آموزکار و مسئول پیشاهنگی 1336

·        حسن مستوفی نماینده آموزش وپرورش ثلاث و باینگان 1336

·        محمد صدیق عزیز زاده آموزگار ومسئول دبیرخانه 1336

·        محمد طاهر ضیایی  آموزگار و  مسئول حسابداری  1336  

·        محمد صادق نقشی   آموزگار1336

·        عبد العزيز خالصي آموزگار     1336

·        امین قنبریان  آموزگار1336

·        سید صابر حسینی  آموزگار1336

·        مربوط مارابی آموزگار 1337

·        محمد مدرسی آموزگار در سال 1337 و کفیل فرهنگ اورامانات در همان سال

·        حبیب الله معاذی نژاد آموزگار 1339

·        محمد امین جمیلی آموزگار  1339

·        عبدالحسین بگامیری آموزگار و مسئول حسابداری  1339

·        محمد جمیل صافی پور آموزگار   روستای ساتیاری 1339

مسئولین آموزش وپرورش شهرستان پاوه از ابتدا تا کنون

ماموستا محمد زاهد ضیایی از 1326 الی 1338ش

میر قوام الدین آژیر از 1/7/1338 الی 27/7/1342

عطاالله نیک روش ( رشنوادی ) از  27/7/42 الی 6/2/46

احمد احمدی قرمز خلیفه از 10/2/46 الی 6/8/46

احمد عیسی پوران از 6/8/46 الی 28/8/46

محمد علی امامی از 28/8/46 الی 3/2/49

محسن حسنی نسب از 9/2/49 الی 9/9/51

رضا خالدی از 15/9/51  الی 7/10/53

عطا الله معتمد وزیری 7/10/53 الی 6/5/56

عبدالعلی زر آینه از 6/5/56 الی 15/6/57

احمد جلالی از 15/6/57 الی 30/2/59

احمد حکیمی از  16 /5/59 الی 28/4/60

کامبیز سجادی از 28/4/60 الی 22/9/61

سید رضا صامتی از 22/9/61 الی 29/4/64

محمد حسین عباس آبادی از 9/4/64 الی 19/7/66

محمد رضا مجردی از 7/8/66 الی 26/5/67

خسرو نعلبندی از 15/6/67 الی 28/6/68

محمد حسین عباس آبادی از 28/6/68 الی 1/2/73

کیومرث رشیدی از1/2/ 73 الی1/9/ 76

جواد آقایی  از 1/9/76  الي   7/11/77

اردشیر محمدی از 7/11/77 تا 16/9/83

سلمان رنجبر از 16/9/83 الی 16/9/84

محمد جعفر نجفی از 16/9/84 الی 15/4/85

سلام خسروی از 16/4/85 الی ...

بهره مندی حال نتیجه دسترنج پار و شکفتگی این زمان ناشی از پژمردگی مردان باوقارآن زمان است اگر چه به حکم حکیم لایزال جمعی از آنها اینک در خاک خفته اند..

اما جمعی دیگر هنوز در میان ما نشسته اند هر چند دست از قیل و قال شسته اند اما گنجینه گرانبهای خاطرات و انبان غنی تجربیات را هنوز هم نهفته اند یاد درگذشتگانشان رزق روحمان وپی گیريی خواسته های باز ماندگانشان همیشه فرارویمان باد  ان شا الله

ای خنک آنرا که او ایام پیش                                  مغتنم دارد گذارد وام خویش